>FIDE KURALLARI

1982 Genel Kurulunda onaylanmış, 1984 – 1998 Genel Kurullarında değişikliklere uğramıştır.

0.0. Giriş

Satranç performansını ölçmek için gerekli veri bol ve yeterli olmalıdır. Oyun FIDE’nin remi bir yarışmasındaysa veya aşağıdaki tüm şartları sağlıyorsa FIDE tarafından rating hesaplarına alınacaktır.

0.1. Bu yönetmelik ölçüm – terfi komisyonunun (Qualification Commission) tavsiyesi olursa Genel Kurul tarafından değiştirilecektir.

0.1.1. Bu şekilde yapılan bir değişiklik Genel Kurul’un karar aldığı yılı takip eden 1 Temmuz’dan itibaren devreye girer. Bu tarihte veya daha sonra başlayan turnuvalar için bu değişiklikler uygulanır.

0.2. (GA’96) ilke olarak, bütün önemli yarışmalar rating hesaplarına alınmalıdır. Turnuvanın düzenlendiği ülke federasyonu bir rapor göndermese de, FIDE bütün üst seviye turnuvaları hesaplara alabilir.

1.0. Oyun temposu

1.1. Oyunun 60 hamle süreceği varsayılarak, oyuncu başına bütün hamleler için en az ikişer saat verilmelidir. Bu, aşağıdaki gibi çeşitli şekillerde olabilir:

a.       Oyunun temposu herhangi bir bölümde saatte 23 hamleden daha hızlı olmamalıdır.

b.       Bütün hamleler için 2’şer saat.

c.       40 hamle için 2 saat ve kalan hamleler için 30 dakika.

d.       Bütün hamleler için 100 dakika ve her hamle yapıldıkça ek 30 saniye (Fischer zamanı)

1.2. Yukarıda açıklananlardan daha hızlı oynanan oyunlar hesaplara alınmaz.

1.3. Unvanlar için norm verilecek turnuvalarda oyunlar en az 6 saat üzerinden olmalıdır. Oyunun toplam süresi 7 saatten az ise bu türden sadece bir norm değerlendirmeye alınabilir.

Birinci zaman kontrolu konulacaksa, bunun 40 hamle olması tavsiye edilir. Standard uygulama oyuncuların yararınadır.

2.0. Uyulacak kurallar

a.       Madde 1.1.a ve d’ye göre oynanan oyunlarda FIDE Satranç Kuralları geçerlidir.

b.       Madde 1.1..b ve c’ye göre oynanan oyunlarda FIDE Turnuva Kuralları ve bilgisayar satranç kuralları gerekli şekilde uyarlanır.

2.2. FIDE derecelendirmesine giren yarışmalarda sigara vb. maddeler içmek yasaktır. (devamı bkz. FIDE Turnuva Kuralları madde VIII.)

3.0. Günlük tur sayısı

3.1. Günde en çok üç tur ve toplam oyun süresi 12 saat’tir. (GA’95)

4.0. Yarışma süresi

4.1. En çok 90 gün

4.1.1. 90 gün’den uzun süren lig maçları da derecelendirilebilir. Bu durumda madde 9.1.1 uyarınca geçerli rating listesi kullanılır.

5.0. Oynanmış oyunlar

5.1. Hükmen veya başka sebeple de olsa bu oyunlar dikkate alınmaz.

6.0. Turnuvanın kompozisyonu

6.1. Eğer ratingsız bir oyuncu turnuvayı sıfır puanla bitirirse, bu skor ve ondan alınan puanlar dikkate alınmaz.

6.2. Eleme ve final gibi aşamalar bir araya getirilerek raporlanır.

6.3. Berger sistem bir turnuvada oyuncuların en az üçte biri ratingli olmalıdır.

6.3.1. Eğer oyuncu sayısı 10’dan az ise, en az 4 ratingli olmalıdır.

6.3.2. Çift tur Berger turnuvada en az 6 oyuncu olmalıdır ve en az 4’ü ratingli olmalıdır.

6.4. İsviçre sistemi veya takım turnuvalarında (Scheveningen maçları hariç) sadece ratingli rakiplere karşı oynanan oyunlar sayılır.,

6.4.1. Ratingli oyuncuların ratingli rakiplere karşı oynadıkları tüm oyunlar sayılır.

6.4.2. Ratingsiz oyuncular en az 4 ratingli rakiple oynaması halinde hesaba girerler.

6.4.3. Bir veya daha fazla oyunun oynanmadığı Berger sistem bir turnuva İsviçre sistemi gibi raporlanır ve hesaba girer.

7.0. Derecelendirilecek yarışmaların kaydı

7.1. B.03 de olduğu gibi yapılır.

8.0. Raporların iletilmesi

8.1. B-01 madde 7’ye göredir, uygulanamadığı hallerde madde 7.2 hariç tutulur.

9.0. Resmi FIDE Rating Listesi (FRL)

Ölçüm – Terfi Komisyonu hesaplara dahil oyunları önceki listeye ekleyerek yılda iki defa rating listesi hazırlar. Bu yapılırken istatistik ve olasılık teorisinin normal dağılımı esas alınarak hazırlanmış olan yüzdelik skor eğrisinin formülleri dikkate alınır.

9.1.1. Listenin geçerli olacağı ilk tarih ocak listesi 1 ocak ile 30 haziran tarihleri arasında başlayan yarışmalar için geçerlidir. Temmuz listesi ise 1 temmuz ile 31 aralık tarihleri arasında başlayan yarışmalara uygulanır.

9.1.2. Listenin yayınlanacağı tarihte rating 2000’i geçen oyuncuların adları.

a)      Oyuncularla ilgili aşağıdaki bilgiler :

 FIDE unvanı, federasyon, ratingi, FIDE ıd no, liste dönemindeki oyun sayısı ve doğum tarihi,

 oyuncunun o andaki katsayısı (K) ve kaç oyunun k=25 iken oynadığı,

9.1.3. Turnuvaların kabulu için son tarihler 30 kasım ve 31 mayıs’tır.

a)      Son kabul gününden sonra ulaşan veya tamamlanan yarışmalar doğal olarak o listeye alınmazlar.

9.1.4. Yeni oyuncular aşağıdaki şartları sağlarsa listeye dahil olurlar.

a)      Madde 6.3. Kapsamında en az 9 oyun oynamış olmalı,

b)      Madde 6.4. Kapsamında ratingli rakiplere karşı en az 9 oyun oynamış olmalı,

c)      9 oyunun bir turnuvada tamamlanması gerekmez. O dönem veya takip eden üç liste dönemi içinde başka yarışmalardan alınan sonuçlar bir araya getirilerek ilk rating ortaya çıkar.

9.2. Listeye dahil edilmeyecek ratingli oyuncular

9.2.1. Ratinglerini 2005’in alyına düşüren oyuncular listeden çıkarılırlar. Bu oyuncular artık herhangi bir ratingsiz oyuncu muamelesi görürler.

9.2.2. Ratingsiz fakat unvanlı oyuncular ratingli oyuncularla eşzamanlı ayrı bir listede yer alırlar.

9.2.3. Pasif oyuncular listeye dahil edilmez ama yine de rating ve unvan hesaplamalarında son ratingleri ile birlikte ratingli oyuncu olarak alınırlar.

a)      Bir yıl içinde 4 oyundan az oynayan oyuncular için pasif olma dönemi başlamış demiktir.

b)      Pasif oyuncular takip eden 5 listede yer alırlar. Daha sonra alfabetik listede isimleri işaretlenir (i) ve federasyonların kendi listesinden silinirler. Federasyonları listelerinde sadece aktif oyuncular yer alır. (GA’98)

c)      Bir yıl içinde hesaba dahil en az 4 oyun oynayan bir pasif oyuncu aktif hale geçer ve ilk listeye yeniden dahil olur.

d)      üst seviyedeki oyuncular için yayımlanan aylık FIDE listesinde 12 aylık pasiflik dönemini geçmiş oyuncular (madde a) yer almazlar. (GA’98)

9.2.4. Üye olmayan federasyonlardan gelen oyuncular

Üye olmayan federasyonlardan olan oyuncular, FIDE rating listesinin alfabetik sıralanmış kısmında federasyonsuz olarak görünecekler ve sadece federasyonlara göre tasnif edimiş kısımda görünmeyeceklerdir. Bu sayede organizarörler ve oyuncuların, bu durumdaki oyuncuların FIDE rating hizmetlerinden yararlanmadıklarını FIDE’ye bildirebilmeleri mümkün olur.

10.0. FIDE rating sisteminin işleyişi

 FIDE rating sistemi yüzdelik skorun rating farklarına ve farkların yüzdelik skorlara geri çevrildiği sayısal bir sistemdir. Sistemin işlevi istatistik olarak en iyi bilimsel ölçüm sonuçlarını elde etmelidir.

10.1. Rating skalası sınıflar arasında 200 puanlık aralığı esas alınarak belirlenmiştir. Aşağıdaki Tablo yüzdelik skor (p) ile rating farkı (dp) arasındaki çevrimi gösterir. %0 ve %100 skorlar için doğal olarak (dp) belirsizdir. İkinci Tablo ise rating farkını (D) esas alarak alınması gereken yüzdelik skoru (PD) gösterir. H yüksek ratingli, L ise düşük ratingli oyuncunun elde etmesi gereken yüzdelik skordur. İki Tablonun işleyişi birbirinin tersi yönüdür.

A. Yüzdelik skordan (p) rating farkına (dp) çevrim Tablosu

B. Rating farkından (D) yüzdelik skora (PD) çevrim Tablosu, H yüksek, L ise düşük ratingli oyuncu için,

10.2. Bir yarışmada ratingsiz bir oyuncu için rating (Ru) hesaplanması

10.2.1. Önce yarışmanın ortalama ratingi (Rc) belirlenir (GA’94).

İsviçre sisteminde veya takım turnuvalarında sadece rakiplerinin ortalamasıdır.

Berger turnuvada hem ratingli hem de ratingsiz oyuncuların sonuçları hesaba katılır. Ratingsiz oyuncular için yarışmanın ortalama ratingi (Rc) aynı zamanda turnuva ortalamasıdır (Ru) ve şöyle hesaplanır: (GA’94)

-          Ratingli oyuncuların ortalamasını belirler (Rar).

-          Ratingli oyuncuların tüm oyunlarını dikkate alarak yüzdelik skorlarını (P) hesapla ve bu oyuncuların rating farkını (dp) belirle ve bunların ortalamasını al (dpa).

Ra = Rar – dpa . n/(n+1)   n : rakip sayısı

10.2.2. Eğer oyuncunun skoru %50 ise Ru=Rc olur (GA’94).

10.2.3. Eğer skoru %50’den fazla ise Ru=Rc + %50’nin üstündeki her yarım puan için 12.5 eklenir (GA’94)

10.2.4. Eğer skoru %50’den az ise ve İsviçre veya takım turnuvasıysa Ru=Rc + dp olarak hesaplanır.

10.2.5. Eğer bir Berger turnuvada %50’den az skor yaparsa Ru=Rc+dp.n/(n+1) olarak hesaplanır, n rakip sayısıdır.

10.3. Ratingsiz bir oyuncunun listede çıkacak yeni ratingi Rn, geçmiş sonuçlarının (Ru) ağırlıklı ortalaması alınarak hesaplanır. Örneğin : 5 oyun üzerinden 2280, 10 oyun üzerinden 2400 ve 5 oyun üzerinden 2000’lik sonuçları varsa : Rn= (2280.5 + 2400.10 + 2000.5)/20 = 2270 olur.

10.3.1. Eğer oyuncunun yeri ratingi 2005’in altındaysa sonuçları silinir.

10.3.2. FIDE rating listesinde (FRL) yayınlanacak olan Rn’ler en yakın 0 ve 5’e yuvarlanır (GA’93). Sadece en az 2005 olan Rn’ler dikkate alınır.

10.4. Olimpiyatta oyunların en az %50’sinde oynayarak en az %50 skor yapan oyuncular yayımlanacak ilk FRL’de 2200 (bayanlar olimpiyadı için 2050) olarak görünürler, tabii elde edecekleri rating daha yüksek değilse (GA’94).

10.4.1. Bu kurala göre 2200 (veya 2050) rating çıkaracak oyuncu olimpiyatın son turundan önce, sonraki tüm oyunlarının dikkate alınmasını talep edebilir. Bu durumda, başhakem oyuncunun sonucunu ve ratingini belgeleyecektir.

10.5. Eğer bir oyuncu oynadığı hesaba dahil bir turnuva öncesi rating almışsa, kendi hesaplarında ratingli oyuncu olarak işlem görür, fakat rakipleri için hala ratingsiz oyuncu sayılır.

10.6. Ratingli bir oyuncunun rating değişiminin belirlenmesi

10.6.1. Rc’yi belirle

İsviçre sistemi, takım maçı veya ferdi maçlar için bu oyuncunun rakip(ler)inin ortalamasıdır. Oyuncular arasındaki 350 puandan fazla olan rating farkları 350 imiş gibi sayılacaktır. Berger turnuva için (GA’94).

Rc=(Ra(n+1)-R)/n       n: rakip sayısı

Ra: turnuvanın ortalaması (10.2.1.6.)

                                   R: oyuncunun kendi ratingi

10.6.2.    Onursal ratingler de madde 10.2.1.b için geçerlidir (bkz. B01/madde 9.4).

10.6.3.    D=R-Ra ile Tablo 10.1.6’den PD belirlenir.

10.6.4.    W alınan puan ve We alınması beklenen puandır (GA’94).

We = PD.n

DR = K(W-We)

DR = rating değişimi

K = katsayıdır.

Listeye yeni giren bir oyuncu için en az 30 oyunu tamamlayıncaya kadar K=25’dir.

Oyuncu 30 oyundan sonra 2400 ratingin altında kaldığı sürece K=15’dir.

Eğer oyuncu 2400 ratinge ulaşmış 30 oyunu da tamamlamış ise K=10 olur ve bir daha değişmez.

10.6.5.    Oyuncunun yeni ratingi (Rn) hesaplamak için :

Oynadığı tüm turnuvalardaki rating değişimi (DR) hesaplanır.

Rn= Ro + SDR

Ro= eski rating

SDR= oynadığı turnuvalardaki rating değişimleri (DR) toplamı

10.6.6.    Ratinglerde tek basamak kullanılması (GA’98)

Herjangi bir önyargı veya niyet olmaksızın, ratinglerin en yakın 0 veya 5’e yuvarlanması yerine son basamakların tutulması rating sisteminde daha hassas bir sıralama için onaylanmıştır.

10.6.7.    Ratingsiz oyuncuların oynadığı schveningen turnuvalarda yeni ratingler şöyle hesaplanır (GA’95).

a)      ratingli oyunculara karşı oynadıkları oyunları dikkate alarak ratingsiz oyuncuların performans ratinglerini hesaplayın,

b)      ratingsiz oyuncuların performans ratinglerini de kullanarak oynadıkları tüm oyunlar üzerinden ratingsiz oyuncuların yeni performans ratinglerini hesapla,

c)      madde (b’yi) ratingsiz oyuncuları performans ratingi hesapları arasında fark kalmayana kadar devam ettir ve yeni ratinglerini hesapla (Rn),

d)      madde (c’de) hesaplanan yeni performans ratinglerini kullanarak ratingli oyuncular için rakip ortalamalarını hesapla, 350 puan farklarına dikkat et, ortalamayı buna göre hesapla,

e)      madde 10.6.7 ‘nin yukarıdaki koşullarına karşı herhangi bir önyargı olmaksızın, 1 ocak 2000’den geçerli olmak üzere ratingsiz oyuncuların yer aldığı schveningen turnuvalar/maçlar hesaba alınmayacaktır (EB’99).

10.6.8.    Berger turnuvalarda rating hesabı

Aşağıdaki örnek hem kullanılan metodu ve hem de katılımcıların nasıl seçilmesi gerektiğini göstermek için verilmiştir.

Rar= (2600+2500+2400+2150+2300+2300)/6 = 2375

dpa=(351+220+125-43-125-351)/6 = 29,5

Ra= 2375-29,5.9/10 = 2348

C için Ru(C)=2348+5.12,5 = 2411

Ru(E)=2348+3.12,5 = 2386

Ru(H)=2348-220 = 2128

Ru(I)=2348-351 = 1997

I’nin ratingi ile C ve E arasındaki fark 350’den fazladır, bu oyuncuyla A, B ve D’nin de farkı 350’den fazladır. H ise A ve B’den çok aşağıdadır.

C için, I 2061 sayılır ve rakip ortalaması tekrar (Rc2) hesaplanır, 2355 olur.

A içinse, F, H ve I 2250 sayılır ve Rc2 2373 olur.

G için hesap:

D=2300-2353 = -53; yapması gereken skor %43 olur (bkz Tablo B, madde 10.1)

We=0,43.9 = 3,87

DR=15.(3-3,87) = -13,05

F bu turnuva için yanlış seçimdir. Rating ortalamasını çok fazla aşağıya çekmiştir. Eğer 2380’lik veya

Daha yüksek bir oyuncu onun yerine oynamış olsaydı, c bir puan eksik bile bundan daha iyi bir rating çıkarırdı. Çünkü artı puanı fazla lan ratingsiz oyuncular için turnuva ortalaması çok daha önemlidir. I’nın bu kadar düşük puan alacağı bilinseydi turnuvaya alınmazdı, herkese zararı olmuştur.

11.0.        Raporlama prosedürü

11.1.    Sonuçlar B.01 madde 7’de yazıldığı gibi iletilmelidir, ilgili değilse madde 7.2’yi dikkate almayınız.

11.2.    Berger turnuvanın raporlanması için gerekli bilgiler EK’teki form 1’e dökülmüştür. İçinde :

1.       Yarışmanın tanımı, başlangıcı ve bitiş tarihleri

2.   Zaman temposu

3.   Turnuva çizelgesi. Son sıralamaya göre yapılmalı, açık olarak ilk adlar, ünvanlar, federasyon ve ratingler yazılmalı. Son FRL’den farklılık varsa, mesela evlilikle beraber isim değişmesi gibi, özellikle belirtilmelidir. Her oyuncunun rakibinden aldığı puanlar 1, 0.5 ve 0 ile gösterilmelidir.

Oynanmadan sonuçlanan oyunlar için (+), (=) ve (-) kullanılmalıdır. Başka açıklamalar varsa uygun bir şekilde yazılmalıdır. Sıradışı bir şey vukuu bulmuşsa bunlarda yazılmalıdır.

11.3.         İsviçre veya takım turnuvalarının raporlanması için gerekli bilgiler form 2’ye dökülmüştür.

Madde 11.2’de listelenen bilgileri içerir, buna ek olarak da oyuncunun hangi renklerle oynadığını, turnuva çizelgesi ayrıca verilmelidir.

1.  Alternatif olarak bilgisayar çıktısı Tablolar da rapor olarak verilebilir. Burada Rar, n ve W gösterilmelidir. N’si 4 oyundan az olan ratingsiz oyuncular için Rar “0” olarak girilmelidir.

(W-We) farkı için de bir sütun ayrılmalıdır. En az 4 oyun oynamış ratingsiz için Ru (performansı) 2000’ın altında bile olsa yazılmalıdır.

Sonuçları bu şekilde raporlamak isteyen federasyonlar rating yöneticisi ile görüşmelidir, programı test etmek gerekebilir.

11.4.         Davetiyelerinde FIDE rating hesaplarına dahil olmadığı açıkça yazmıyorsa, bütün uluslar arası yazışmalar rating hesapları için gönderilmelidir. Hesaba dahil değilse, başhakem bunu turnuvayı başlatmadan önce de oyunculara duyurulmalıdır.

11.5.         Üye federasyonlar rating ve unvan işlerini koordine edecek resmi bir görevli atamalı ve FIDE sekretaryasına ismini ve gerekli detayları bildirmelidir.

12.0.        Rating sisteminin işleyişinin izlenmesi

12.1.    Kongrenin işlevlerinden birisi de FIDE unvan ve ratingleri için politikalar belirlenmelidir. Rating sisteminin fonksiyonu, istatistik olarak en iyi bilimsel ölçümler üreterek kongrenin eşit yeterlilikteki oyunculara eşit unvanlar vermesini sağlamaktır. Buna göre, rating sistemi bilimsel olarak uygun olmalı, kısa ve uzun vadeli temelde ayarlanmalıdır.

12.2.         Rating skalası rastgeledir ve ucu açıktır. Sadece ratingler arasındaki farklar, olasılık açısından bir değer taşır. Böylece FIDE rating havuzunun dağılımı değişecek olsa, rating skalası oyuncuların gerçek seviyelerine doğru kayar. Oyun seviyesinin yıllar değişse de aynı rakamla temsil ediliyor olması sistemin bütünlüğünü gösterecek önemli bir hedeftir.

12.3.         Rating sistemi idaresinin bir görevi de rating skalasındaki kaymaları tesbit etmektir. Bu, şu şekildeki araştırmalarla yapılabilir:

- oturmuş oyunculardan 25-40 yaş arası seçili bir grup oyuncunun ratinglerinin ortalamada herhangi bir değişiminin izlenmesi

- en üst seviyedeki, mesela ilk 50 oyuncunun ortalamasının izlenmesi

- rating havuzunun dağılımının izlenmesi

13.0.        FIDE rating sistem idaresi için şartlar

13.1.    Teknik ve davranış bilim dallarına yönelik ölçüm uygulamalarına yönelik isatistiksel olasılık teorisi hakkında yeterli bilgi

13.2.         (12.3)’de tarif edilen çalışmaları tasarlayabilmeleri; çalışma sonuçlarını yorumlayabilmeleri ve terfi komisyonuna sistemin bütünlüğünün devamı için ne tür tedbirler gerektiği konusunda tavsiyeler yapabilmeli

13.3.       Ulusal rating sistemini kurmada üye federasyonlara yardım ve tavsiyelerde bulunabilmeli

13.4.         Bir FIDE hakemi ölçüsünde tarafsızlık göstermeli

14.0.        Rating sistemi hakkında bazı izahatlar

14.1.    Aşağıdaki formül Tablo 10.1.a ve Tablo 10.1.b’deki değerlere yakın sonuçlar verir

            P= 1 / (1+10^-D/400) bununla beraber Tablolar kullanılır.

14.2.         10.1.a ve b ‘deki Tablolar gösterdiği gibi kullanılır, üçüncü bir basamağı kullanmak için ek hesaplar yapılmaz.

14.3.         Katsayı (K) sisteminde dengeleyici olarak kullanılır. K=10 ise oyuncu performansına yaklaşık 75 oyunda kavuşur, K=15 iken yaklaşık 50, K=25 iken yaklaşık 30 oyundur.

14.4.         Sistem oyuncuların kendi ratinglerine doğrulayabilecekleri şekilde kurulmuştur. Kuvvetin dönem dönem zıplayarak değil de, doğrusal olarak her oyunda değiştiğini var sayarak her oyunu ayrı ayrı değerlendirmek daha doğru bir ölçüm olurdu, fakat bu da çok zahmetlidir.

15.0.        Hızlı satranç ratingleri (GA’98)

Hızlı satranç rating sisteminde işleyişi aşağıdaki prensipler belirleyecektir.

-          En az 1600 elo puanına erişen oyuncular hızlı satranç ratingi listesinde yer alacaklardır.

-          Katsayı (K) değerleri sistem yöneticisi tarafından belirlenecektir.

-          Hızlı ratingleri normal satranç ratinginden ayırt etmek için, hızlı ratinglerin sadece ilk üç rakamı listeye çıkacaktır.